Irlandia jest jednym z niewielu krajów, gdzie neolityczna archeologia jest dostępna dla turystów. Newgrange, Knowth, Dowth, Hill of Tara — te miejsca istnieją od 5000 lat, od czasu gdy pierwsi rolnicy zorganizowali społeczeństwo. Rzymianie nigdy nie dotarli do Irlandii, więc kultura celtycka rozwinęła się bez rzymskich zakłóceń.
Newgrange — starszy niż piramidy
Newgrange (bez wstępu bezpośredniego — dostęp z Brú na Bóinne Visitor Centre, 18 EUR) leży 50 km na północ od Dublina. Zbudowany 3200 p.n.e., 500 lat przed piramidami egipskimi i 1000 lat przed Stonehenge.
Grobowiec przejściowy ("passage tomb") to kopiec 85 m średnicy, 12 m wysokości. Wewnątrz 19-metrowy korytarz do trójkomorowej sali. Ale przełomową cechą jest ustawienie: na przesilenie zimowe (21 grudnia, 08:58 GMT), wschód słońca rozświetla korytarz przez roof-box i oświetla wewnętrzną komorę na 17 minut.
Aby wejść w noc przesilenia — musisz wygrać loterię (50 000 zgłoszeń rocznie, 50 wygranych + partnerów). Zgłoszenia we wrześniu: brunaboinne.ie. W innych dniach roku dostajesz demonstracyjne oświetlenie sztucznymi lampami — nadal robi wrażenie.
Osłona wejścia zdobiona jest w tzw. Newgrange spirals — spirale wyryte w kamieniu, prawdopodobnie astronomiczne symbole. To najstarsza sztuka figuratywna Europy.
Knowth i Dowth
Knowth (wliczone w bilet Brú na Bóinne 18 EUR) — obok Newgrange. Więcej niż Newgrange: 17 mniejszych satelitarnych grobowców otacza duży. Osłony wejściowe zdobione w warstwach różnymi tekstami wysokoartystycznymi z 3300-2900 p.n.e. Odkrycia sensacyjne: kamień z mapą Księżyca (jedno z pierwszych map astronomicznych świata).
Dowth (dostęp bezpłatny, ale bez wnętrza) — trzeci grobowiec przejściowy w rejonie. Zbadany częściowo, poszukiwacze skarbów niszczyli go w XIX w. Jest to typ powiązany z zimowym przesileniem po zachodzie (Newgrange działa o wschodzie).
Brú na Bóinne Visitor Centre otwarte codziennie 9:30-17:00. Bilety online (obowiązkowa rezerwacja, limity osób). Autobus z centrum do Newgrange i Knowth. Cały dzień na wszystkie 3 sekcje.
Hill of Tara — siedziba Wysokich Królów
Hill of Tara (Teamhair na Rí, bezpłatny + parking 3 EUR) — 40 km od Dublina, w hrabstwie Meath. Mityczny centrum Irlandii, siedziba 142 High Kingsi.
Na wzgórzu (155 m nad poziomem morza) widzisz 32 hrabstwa Irlandii w słoneczne dni. Dziewięć zaawansowanych struktur:
- Ráth na Ríogh (Fort Królów) — Owalny obwód z II w. n.e., 300 m długości
- Rath of the Synods — miejsce rytuałów
- Mound of the Hostages — passage tomb z 3200 p.n.e. (starszy niż Fort Królów)
- Lia Fáil (Stone of Destiny) — kamień koronacyjny High Kingsi. Wg legendy krzyczy pod prawdziwym monarchą.
- Rath Laoghaire — miejsce ostatniej pogańskiej koronacji
Od 1932 na wzgórzu odbywają się letnie zjazdy Comhaltas Ceoltóirí Éireann (Society of Musicians of Ireland). Wielka scena tradycji celtyckiej.
St Patrick zaświadczał tu chrzest wysokich królów w 433 r. n.e. — początek ery chrześcijańskiej w Irlandii.
Rock of Cashel — siedziba Munsteru
Rock of Cashel (Carraig Phádraig, 12 EUR) — w hrabstwie Tipperary, 190 km z Dublina, 90 km z Cork. Wapienna skała 60 m nad okoliczną równiną Tipperary.
Zbudowany w V-XII w. jako siedziba królów Munsteru. Dominujące struktury:
- Round Tower — 28 m wysokości, około 1100 r.
- Cormac's Chapel (1127-1134) — pierwsza romańska kaplica w Irlandii, unikat pod fenestrację i freski.
- Cathedral (XIII w.) — gotycka katedra, bez dachu od XVIII w. Skromne ale majestatyczne ruiny.
- Hall of the Vicars Choral — XV-wieczne mieszkanie kanoników.
St Patrick użył koniczyny (shamrock) tu do wytłumaczenia Świętej Trójcy królowi Aenghusowi w 450 r. Historyczny cud.
Céide Fields — najstarsze pola świata
Céide Fields (12 EUR wstęp, hrabstwo Mayo) — 6 000 lat temu neolityczni rolnicy zbudowali system pól z kamiennych ogrodzeń, zorganizowany w geometryczne kwadraty. System obejmuje 12 km² — największy neolityczny system pól świata, znany od 1934 gdy lokalny nauczyciel zauważył kamienie w torfie.
Ogrodzenia były prawdopodobnie do pastwiskowania krów. Pokrywa je 4 metry torfu — zachowane niezmienione od 6 000 lat.
Muzeum w klifie nad Atlantykiem (30 m nad morzem, spektakularne). Wycieczki z przewodnikiem odkrywają struktury.
Carrowmore i Carrowkeel
Carrowmore (5 EUR, hrabstwo Sligo) — największe cmentarzysko megalityczne Irlandii. 30 monumentów z 4600-3800 p.n.e. Widoczne z pomnika Yeatsa w Drumcliffe.
Carrowkeel (bezpłatny, ale trzeba wjechać na wzgórze) — 14 passage tombs na szczytach gór Bricklieve. Trudny dostęp, ale w pełni samotny — masz je dla siebie.
Jak zwiedzać
Daytrip z Dublina do Newgrange + Hill of Tara + Trim Castle (bonus zamek) — 10 h, autem lub zorganizowany bus tour (55 EUR z Dublinem). Osobno Rock of Cashel jest daytrip z Cork lub Dublina.
Starożytna Irlandia to dowód, że najbardziej znaczące monumenty Europy powstały nie w Egipcie czy Grecji, ale na irlandzkim wzgórzu w 3200 p.n.e., gdy nikomu nawet nie śniło się o piramidach.